Unterweisung po polsku – jak szkolić pracowników w zakresie bezpieczeństwa i zdrowia w Niemczech

W jakim języku musi odbyć się Unterweisung?

W języku, który pracownicy rozumieją. Przepisy z tabeli, które mówią o języku, wymagają „formy i języka zrozumiałego dla pracowników”, a DGUV Vorschrift 1 (przepis DGUV o zapobieganiu wypadkom) – przekazania treści „w zrozumiały sposób”. Żaden z nich nie wskazuje konkretnego języka ani „języka ojczystego”. Liczy się więc to, czy pracownik naprawdę rozumie treść – nie to, w jakim języku mówi szef.

Ważne rozróżnienie: część przepisów dotyczy samej Unterweisung (szkolenie pracowników w zakresie bezpieczeństwa i zdrowia), a część – Betriebsanweisung (pisemna instrukcja dla pracowników). Przy substancjach niebezpiecznych szkolenie opiera się na Betriebsanweisung (§ 14 ust. 1–2 GefStoffV). W tabeli zaznaczamy, którego dokumentu dotyczy wymóg. Tabela nie jest pełną listą wymogów językowych.

Czy w Niemczech obowiązuje polskie szkolenie wstępne i okresowe?

W Niemczech obowiązuje Unterweisung (szkolenie pracowników w zakresie bezpieczeństwa i zdrowia) według niemieckich przepisów – nie należy stosować tu pojęć polskiego prawa, np. „szkolenie wstępne”, „szkolenie okresowe” czy „instruktaż stanowiskowy”. Obowiązki BHP firmy działającej w Niemczech wynikają z przepisów niemieckich. Nie omawiamy tu delegowania pracowników przez firmy z innych krajów – w takich przypadkach mogą obowiązywać dodatkowe zasady.

Z § 12 ust. 1 ArbSchG wynika, że Unterweisung musi się odbyć przy zatrudnieniu, przed rozpoczęciem pracy, a § 14 ust. 1–2 GefStoffV i § 14 ust. 3 BioStoffV wymagają szkolenia odniesionego do stanowiska pracy – dlatego szkolenie lub zaświadczenie z innego kraju nie zastępuje jej automatycznie.

W Niemczech termin i powtarzanie Unterweisung wynikają z czterech podstaw, które obowiązują równolegle – każda w swoim zakresie:

• Szkolenie z okazji (§ 12 ust. 1 ArbSchG): przy zatrudnieniu, przy zmianie zakresu zadań, przy wprowadzeniu nowego sprzętu roboczego lub nowej technologii – zawsze przed rozpoczęciem pracy. Unterweisung musi być dostosowana do zmian zagrożeń i w razie potrzeby regularnie powtarzana. Ustawa nie podaje stałego okresu.
• Powtarzanie co najmniej raz w roku (§ 4 ust. 1 DGUV Vorschrift 1 (przepis DGUV o zapobieganiu wypadkom)): ten przepis wprowadza w życie właściwy ubezpieczyciel wypadkowy – Berufsgenossenschaft (niemiecki ustawowy ubezpieczyciel wypadkowy dla danej branży) lub Unfallkasse (Kasa Wypadkowa); obowiązek nie wynika z ustawy ArbSchG. Unterweisung musi być też udokumentowana.
• Rozporządzenia – każde w swoim zakresie – przewidują powtarzanie co najmniej raz w roku: § 14 ust. 1–2 GefStoffV (substancje niebezpieczne; przed rozpoczęciem pracy, potem co najmniej raz w roku, w odniesieniu do stanowiska), § 6 ust. 4 ArbStättV (miejsce pracy), § 12 ust. 1 BetrSichV (sprzęt roboczy) i § 14 ust. 3 BioStoffV (czynniki biologiczne).
• Jugendliche (młodociani w rozumieniu niemieckiej ustawy JArbSchG): § 29 ust. 2 JArbSchG wymaga powtarzania Unterweisung w odpowiednich odstępach, co najmniej co pół roku.

Jak dokumentować Unterweisung?

Zakres Unterweisungsnachweis (dokumentacja szkolenia) zależy od przepisu. Podpis uczestników nie jest wymagany wszędzie – m.in. § 14 ust. 1–2 GefStoffV wymaga, by przeszkoleni potwierdzili treść i termin szkolenia podpisem. Przepisy o czynnikach biologicznych (BioStoffV) opisujemy na tej stronie tylko w zakresie terminu i języka szkolenia; ich wymogów dotyczących dokumentacji tu nie omawiamy.

Jak przeprowadzić Unterweisung po polsku w zespole dwujęzycznym?

Poniższe wskazówki dotyczące Unterweisung (szkolenie pracowników w zakresie bezpieczeństwa i zdrowia) to zalecenia redakcji Meisterdok, a nie obowiązki prawne. Pomagają spełnić wymóg zrozumiałości z tabeli powyżej i łatwiej to później wykazać.

• Niemiecki termin plus polskie wyjaśnienie: na budowie pracownik widzi niemieckie Sicherheitskennzeichnung (znaki bezpieczeństwa i/lub zdrowia), Sicherheitsdatenblatt (karta charakterystyki) i niemieckie polecenia. Warto mówić „Absturzsicherung (zabezpieczenie przed upadkiem z wysokości, środki ochrony zbiorowej)”, a nie tylko polskie słowo.
• Sprawdzać zrozumienie: po każdym temacie 2–3 pytania kontrolne albo pokazanie czynności przez pracownika, np. założenie szelek bezpieczeństwa albo odczytanie etykiety substancji.
• Kolega jako tłumacz: tylko ktoś, kto zna oba języki i temat. Warto zapisać jego nazwisko w dokumentacji.
• Materiały źródłowe: szkolenie opierać na Gefährdungsbeurteilung (ocena ryzyka) i na Betriebsanweisung (pisemna instrukcja dla pracowników) dla danego stanowiska – to z nich wynika, o czym trzeba mówić.
• Krótko i konkretnie: na jeden temat 10–20 minut, z przykładami z własnej budowy lub warsztatu.
• Pytania na koniec: dać czas na pytania po polsku i zanotować, co wymagało dodatkowego wyjaśnienia.

Jakich wzorów mogą Państwo użyć do Unterweisung?

Meisterdok nie ma dwujęzycznych (niemiecko-polskich) wzorów do Unterweisung (szkolenie pracowników w zakresie bezpieczeństwa i zdrowia). Mogą Państwo skorzystać z wzoru Unterweisungsnachweis (dokumentacja szkolenia) – po niemiecku i z przeglądu gotowych szkoleń według tematu (po niemiecku).

Zalecenie redakcji: Unterweisungsnachweis można prowadzić na niemieckim wzorze – przydaje się, gdy dokumentację chce zobaczyć urząd lub Berufsgenossenschaft (niemiecki ustawowy ubezpieczyciel wypadkowy dla danej branży) – a treść szkolenia wyjaśniać ustnie po polsku. Inaczej jest z Betriebsanweisung (pisemna instrukcja dla pracowników): tam, gdzie przepis jej wymaga, musi być „w formie i języku zrozumiałym dla pracowników” (§ 14 ust. 1 GefStoffV, § 12 ust. 2 BetrSichV). Z tych przepisów wynika, że wymóg dotyczy tekstu pisemnego – ustne tłumaczenie w trakcie szkolenia nie spełnia go automatycznie.

Szczegóły o treściach szkoleń dla poszczególnych branż opisuje poradnik o Sicherheitsunterweisung (po niemiecku). Niemieckie terminy wyjaśnia słownik pojęć BHP w Niemczech (niemiecko-polski), a ocenę zagrożeń, na której warto oprzeć szkolenie – Gefährdungsbeurteilung (ocena ryzyka) po polsku. Przegląd obowiązków: BHP w Niemczech po polsku.