Szkolenie BHP po niemiecku to „Unterweisung”: słownik pojęć BHP w Niemczech ze źródłami

Stan na 27 września 2026 r. · Redakcja Meisterdok

Szkolenie BHP po niemiecku nazywa się Unterweisung (szkolenie pracowników w zakresie bezpieczeństwa i zdrowia) – pod tą nazwą obowiązek ten występuje w przepisach BHP w Niemczech. Pracodawca musi ją przeprowadzić przed rozpoczęciem pracy – przy zatrudnieniu, zmianie zadań, nowym sprzęcie roboczym lub nowej technologii – i w razie potrzeby regularnie powtarzać (§ 12 ust. 1 ArbSchG), a DGUV Vorschrift 1 (przepis DGUV o zapobieganiu wypadkom) w § 4 ust. 1 wymaga powtarzania co najmniej raz w roku i dokumentacji.

Ten słownik wyjaśnia po polsku 76 haseł BHP w Niemczech – od Unterweisung przez Gefährdungsbeurteilung (ocena ryzyka) po Berufsgenossenschaft (niemiecki ustawowy ubezpieczyciel wypadkowy dla danej branży) – każde z polskim odpowiednikiem, jednozdaniową definicją i źródłem. Słownik jest dla Państwa, jeśli prowadzą Państwo firmę w Niemczech albo w niej pracują i chcą zrozumieć niemieckie pojęcia z Unterweisung, z dokumentów firmy lub z pism Berufsgenossenschaft. Niemiecki termin zostaje w tekście, a polskie wyjaśnienie stoi w nawiasie – tak łatwiej rozpoznać te pojęcia w niemieckich dokumentach.

Jak czytać ten słownik pojęć BHP w Niemczech?

Każde hasło ma pięć elementów: niemiecki termin, polski odpowiednik, definicję w jednym zdaniu, źródło oraz – tam, gdzie to potrzebne – uwagę. Uwaga zawiera wskazówkę do niemieckiego przepisu albo ostrzega przed polskim pojęciem, którego nie należy tu stosować.

Z 76 haseł 56 ma utrwalony polski odpowiednik z oficjalnego źródła. W pozostałych 20 hasłach utrwalonego odpowiednika brak – podajemy wtedy polski opis. Tam, gdzie opis mógłby być niejednoznaczny, w polu z polskim odpowiednikiem dodajemy niemiecki termin w nawiasie, np. pisemna instrukcja dla pracowników (Betriebsanweisung). W tekście naszych stron piszemy odwrotnie: niemiecki termin, a polski opis w nawiasie – Betriebsanweisung (pisemna instrukcja dla pracowników). Hasło 76 zbiera cztery pojęcia z budowy.

Jeśli definicja opisuje obowiązek według prawa niemieckiego, w polu „źródło” podajemy niemiecki przepis – w miarę możliwości z paragrafem i ustępem, np. § 6 ust. 1 zd. 1 ArbSchG. Zasady pochodzące z dyrektywy UE (np. przy haśle Leiter) oznaczamy jako zasady dyrektywy, a informacje z broszur niemieckich instytucji – nazwą instytucji (np. „według informacji BG BAU”). Tam, gdzie źródłem terminu jest dyrektywa UE, link prowadzi do polskiej wersji tekstu w EUR-Lex.

Grupy tematyczne w słowniku
Hasła	Temat	Przykłady
1–12	Podstawy BHP w Niemczech	Arbeitsschutz, Arbeitgeber, Gefährdung, Gefährdungsbeurteilung
13–16	Unterweisung i instrukcje	Unterweisung, Unterweisungsnachweis, Betriebsanweisung
17–22	Substancje niebezpieczne i czynniki biologiczne	Sicherheitsdatenblatt, Gefahrstoff, Gefahrstoffverzeichnis
23–31	Środki ochrony, sprzęt i kontrole	PSA, Arbeitsmittel, Prüfprotokoll, befähigte Person
32–49	Miejsce pracy, wypadki, pierwsza pomoc, znaki	Arbeitsunfall, Ersthelfer, Verbandbuch, Rettungszeichen
50–53	Profilaktyka lekarska i osoby wspierające	Arbeitsmedizinische Vorsorge, Betriebsarzt, Sicherheitsbeauftragter
54–60	Ubezpieczenie wypadkowe i zgłoszenia	Berufsgenossenschaft, Unfallkasse, Unfallanzeige, Gewerbeanmeldung
61–76	Budowa i praca na wysokości	Bautagebuch, SiGeKo, SiGe-Plan, Gerüst, Absturzsicherung

Hasła słownika 1–76

Podstawy BHP w Niemczech

1. Arbeitsschutz: Polski odpowiednik: bezpieczeństwo i ochrona zdrowia w pracy (BHP w Niemczech); Definicja: Ogół środków chroniących bezpieczeństwo i zdrowie pracowników w pracy, w Niemczech uregulowany przede wszystkim w ustawie ArbSchG.; Źródło: Dyrektywa 89/391/EWG, tytuł i art. 1; IATE; Uwaga: Samo słowo „BHP” bez dopowiedzenia może sugerować przepisy polskie. Dlatego piszemy „BHP w Niemczech” – chodzi o Arbeitsschutz według przepisów niemieckich.

2. Arbeitgeber: Polski odpowiednik: pracodawca; Definicja: Osoba fizyczna lub prawna pozostająca w stosunku pracy z pracownikiem i odpowiedzialna za przedsiębiorstwo.; Źródło: Dyrektywa 89/391/EWG, art. 3 lit. b; IATE

3. Arbeitnehmer / Beschäftigter: Polski odpowiednik: pracownik; Definicja: Każda osoba zatrudniona przez pracodawcę, łącznie z osobami odbywającymi szkolenie i praktykę.; Źródło: Dyrektywa 89/391/EWG, art. 3 lit. a; IATE; Uwaga: Definicja pochodzi z dyrektywy UE. Nie jest wyczerpującym wyliczeniem, kogo niemieckie przepisy zaliczają do „Beschäftigte”.

4. Unternehmer (Begriff der DGUV-Vorschriften): Polski odpowiednik: przedsiębiorca; Definicja: Osoba prowadząca przedsiębiorstwo; w przepisach ubezpieczenia wypadkowego adresat obowiązków; według informacji DGUV może być także dobrowolnie ubezpieczony.; Źródło: DGUV, „Ustawowe ubezpieczenie wypadkowe w Niemczech – Zadania i świadczenia” (DE/PL), rozdział „Krąg osób ubezpieczonych”

5. Selbständiger: Polski odpowiednik: osoba prowadząca działalność na własny rachunek; Definicja: Osoba niebędąca pracodawcą ani pracownikiem, która zawodowo uczestniczy w realizacji inwestycji budowlanej.; Źródło: Dyrektywa 92/57/EWG, art. 2 lit. d

6. Nachunternehmer / Subunternehmer: Polski odpowiednik: podwykonawca; Definicja: Przedsiębiorstwo wykonujące część zlecenia na zlecenie wykonawcy głównego.; Źródło: IATE

7. Gefährdung: Polski odpowiednik: zagrożenie; Definicja: Możliwość wystąpienia szkody dla bezpieczeństwa lub zdrowia pracownika.; Źródło: IATE (hasło 812979); dyrektywa 89/391/EWG, art. 9 ust. 1 lit. a; Uwaga: Hasło dotyczy tylko słowa „Gefährdung”. Słowa „Gefahr” (konkretne niebezpieczeństwo) nie tłumaczymy tym hasłem.

8. Risiko: Polski odpowiednik: ryzyko; Definicja: Prawdopodobieństwo i skala szkody wynikającej z zagrożenia.; Źródło: Dyrektywa 2001/45/WE, załącznik, pkt 4.1.3; dyrektywa 89/655/EWG, art. 2 lit. d

9. Gefährdungsbeurteilung: Polski odpowiednik: ocena ryzyka; Definicja: Ocena zagrożeń dla bezpieczeństwa i zdrowia w miejscu pracy, na podstawie której pracodawca w Niemczech ustala potrzebne środki ochrony (§ 5 ArbSchG) i dokumentuje jej wynik (§ 6 ArbSchG).; Źródło: § 5 ust. 1 i § 6 ust. 1 ArbSchG; termin: dyrektywa 89/391/EWG, art. 6 ust. 2 lit. b i art. 9 ust. 1 lit. a; dyrektywa 2001/45/WE, załącznik, pkt 4.1.3; IATE; Uwaga: W Niemczech obowiązuje Gefährdungsbeurteilung według ArbSchG – nie należy stosować tu pojęć polskiego prawa, np. „ocena ryzyka zawodowego”.

10. Dokumentation der Gefährdungsbeurteilung: Polski odpowiednik: dokumentacja oceny ryzyka; Definicja: Dokumenty potrzebne w zależności od rodzaju działalności i liczby pracowników, z których wynika wynik oceny, ustalone środki i wynik ich sprawdzenia (§ 6 ust. 1 zd. 1 ArbSchG).; Źródło: § 6 ust. 1 zd. 1 ArbSchG; termin: dyrektywa 89/391/EWG, art. 9 ust. 2; Uwaga: Aktualne brzmienie § 6 ArbSchG nie przewiduje określonej formy dokumentacji ani stałego progu liczby pracowników. W Niemczech obowiązuje Dokumentation der Gefährdungsbeurteilung (§ 6 ArbSchG) – nie należy stosować tu pojęć polskiego prawa, np. „dokumentacja oceny ryzyka zawodowego”.

11. Prävention / Gefahrenverhütung: Polski odpowiednik: zapobieganie (zagrożeniom); Definicja: Wszystkie działania i środki planowane lub podejmowane w celu zapobiegania wypadkom przy pracy.; Źródło: Dyrektywa 89/391/EWG, art. 3 lit. d

12. Schutzmaßnahmen: Polski odpowiednik: środki ochronne; Definicja: Środki techniczne, organizacyjne i osobiste ustalone na podstawie oceny ryzyka.; Źródło: Dyrektywa 89/391/EWG, art. 9 ust. 1 lit. b

Unterweisung i instrukcje

13. Unterweisung: Polski odpowiednik: szkolenie pracowników w zakresie bezpieczeństwa i zdrowia; Definicja: Przekazanie pracownikowi informacji i instrukcji o zagrożeniach i środkach ochrony na jego stanowisku, przed rozpoczęciem pracy: przy zatrudnieniu, zmianie zadań, nowym sprzęcie roboczym lub nowej technologii; w razie potrzeby regularnie powtarzane (§ 12 ust. 1 ArbSchG); DGUV Vorschrift 1 § 4 ust. 1 wymaga powtórzenia co najmniej raz w roku i dokumentacji.; Źródło: § 12 ust. 1 ArbSchG; DGUV Vorschrift 1, § 4 ust. 1; termin: dyrektywa 89/391/EWG, art. 12; dyrektywa 89/655/EWG, art. 7; dyrektywa 98/24/WE, art. 8; Uwaga: W Niemczech obowiązuje Unterweisung według § 12 ArbSchG – nie należy stosować tu pojęć polskiego prawa, np. „szkolenie wstępne”, „szkolenie okresowe” lub „instruktaż stanowiskowy”. Obowiązek powtarzania co najmniej raz w roku wynika z DGUV Vorschrift 1 i z rozporządzeń (np. ArbStättV, BetrSichV, BioStoffV, GefStoffV) – nie z § 12 ArbSchG.

14. Unterrichtung der Beschäftigten: Polski odpowiednik: informowanie pracowników; Definicja: Przekazywanie pracownikom przez pracodawcę informacji o zagrożeniach i środkach ochrony.; Źródło: Dyrektywa 89/391/EWG, art. 10; dyrektywa 92/57/EWG, art. 11

15. Unterweisungsnachweis: Polski odpowiednik: dokumentacja szkolenia (Unterweisungsnachweis); Definicja: Zapis (dokumentacja) przeprowadzonego szkolenia; zakres zależy od przepisu: na piśmie data i nazwiska uczestników (§ 12 ust. 1 BetrSichV), na piśmie treść i termin potwierdzone podpisem uczestników przy substancjach niebezpiecznych (§ 14 ust. 1–2 GefStoffV), obowiązek dokumentacji bez określonej formy według DGUV Vorschrift 1 § 4 ust. 1.; Źródło: § 12 ust. 1 BetrSichV; § 14 ust. 1–2 GefStoffV; DGUV Vorschrift 1, § 4 ust. 1; termin opisowy: dyrektywa 89/391/EWG, art. 9 ust. 2 i art. 12; Uwaga: Potwierdzenia podpisem wymaga m.in. § 14 ust. 1–2 GefStoffV (substancje niebezpieczne) – nie należy przenosić tego wymogu na każde szkolenie. DGUV Vorschrift 1 § 4 ust. 1 wymaga dokumentacji bez określonej formy.

16. Betriebsanweisung: Polski odpowiednik: pisemna instrukcja dla pracowników (Betriebsanweisung); Definicja: Instrukcja pracodawcy dla pracowników; pisemna m.in. według § 14 ust. 1 GefStoffV (substancje niebezpieczne: zagrożenia, środki ochrony, postępowanie w razie zakłóceń i wypadków; udostępniana pracownikom) i § 12 ust. 2 BetrSichV (sprzęt roboczy), w obu przypadkach w formie i języku zrozumiałym dla pracowników; przy czynnikach biologicznych pracodawca sporządza instrukcję odnoszącą się do obszaru pracy i do danego czynnika biologicznego (§ 14 ust. 1 BioStoffV).; Źródło: § 14 ust. 1 GefStoffV; § 12 ust. 2 BetrSichV; § 14 ust. 1 BioStoffV; termin opisowy: dyrektywa 2000/54/WE, art. 10 ust. 1; Uwaga: Chodzi o Betriebsanweisung według przepisów niemieckich – nie należy stosować tu pojęć polskiego prawa, np. „instrukcja stanowiskowa” lub „instrukcja BHP”. Według § 14 GefStoffV Betriebsanweisung musi być aktualizowana przy każdej istotnej zmianie warunków pracy – nie automatycznie co rok. Przy sprzęcie roboczym instrukcja użytkowania producenta może ją w określonych przypadkach zastąpić (§ 12 ust. 2 BetrSichV). Przy czynnikach biologicznych Betriebsanweisung nie jest potrzebna, jeśli chodzi wyłącznie o czynniki biologiczne grupy ryzyka 1 bez działania alergizującego lub toksycznego (§ 14 BioStoffV).

Substancje niebezpieczne i czynniki biologiczne

17. Sicherheitsdatenblatt (SDB): Polski odpowiednik: karta charakterystyki; Definicja: Dokument producenta lub dostawcy z informacjami o zagrożeniach i bezpiecznym stosowaniu substancji lub mieszaniny.; Źródło: IATE

18. Gefahrstoff: Polski odpowiednik: substancja niebezpieczna (niebezpieczny środek chemiczny); Definicja: Substancja lub mieszanina spełniająca kryteria klasyfikacji jako niebezpieczna lub stwarzająca zagrożenie ze względu na właściwości i sposób użycia.; Źródło: Dyrektywa 98/24/WE, art. 2 lit. b; IATE

19. chemischer Arbeitsstoff: Polski odpowiednik: środek chemiczny; Definicja: Każdy pierwiastek lub związek chemiczny produkowany, używany lub uwalniany podczas pracy.; Źródło: Dyrektywa 98/24/WE, art. 2 lit. a

20. Arbeitsplatzgrenzwert: Polski odpowiednik: dopuszczalna wartość narażenia zawodowego; Definicja: Dopuszczalna wartość średniej w funkcji czasu stężenia środka chemicznego w powietrzu w strefie oddechowej pracownika w danym okresie.; Źródło: Dyrektywa 98/24/WE, art. 2 lit. d; Uwaga: Konkretne wartości dla Niemiec podajemy wyłącznie według źródeł niemieckich.

21. Gefahrstoffverzeichnis: Polski odpowiednik: wykaz substancji niebezpiecznych; Definicja: Wykaz stosowanych w zakładzie substancji niebezpiecznych z pięcioma danymi minimalnymi (§ 6 ust. 12 GefStoffV).; Źródło: § 6 ust. 12 GefStoffV; termin opisowy: dyrektywa 98/24/WE, art. 2 lit. b; Uwaga: Wykaz to osobny dokument. Karty charakterystyki go nie zastępują – są w nim tylko wskazane (§ 6 ust. 12 GefStoffV).

22. biologische Arbeitsstoffe: Polski odpowiednik: czynniki biologiczne; Definicja: Mikroorganizmy, hodowle komórkowe i pasożyty mogące wywołać zakażenie, alergię lub działanie toksyczne.; Źródło: Dyrektywa 2000/54/WE, tytuł i art. 2

Środki ochrony, sprzęt i kontrole

23. Persönliche Schutzausrüstung (PSA): Polski odpowiednik: środki ochrony indywidualnej (ŚOI); Definicja: Sprzęt noszony lub trzymany przez pracownika w celu ochrony przed zagrożeniami dla bezpieczeństwa i zdrowia.; Źródło: IATE; dyrektywa 89/656/EWG, art. 2 ust. 1

24. Arbeitsmittel: Polski odpowiednik: sprzęt roboczy; Definicja: Wszelkie maszyny, aparaty, narzędzia lub instalacje użytkowane podczas pracy.; Źródło: Dyrektywa 89/655/EWG, art. 2 lit. a

25. Benutzung von Arbeitsmitteln: Polski odpowiednik: użytkowanie sprzętu roboczego; Definicja: Wszelkie czynności ze sprzętem: rozruch, zatrzymanie, transport, naprawa, konserwacja, czyszczenie.; Źródło: Dyrektywa 89/655/EWG, art. 2 lit. b

26. Prüfung (von Arbeitsmitteln): Polski odpowiednik: kontrola (przegląd) sprzętu roboczego; Definicja: Sprawdzenie stanu sprzętu przed pierwszym użyciem i w ustalonych odstępach.; Źródło: IATE („Prüfung” – „kontrola”); dyrektywa 89/655/EWG; w Niemczech: § 3 ust. 6 BetrSichV; Uwaga: Pracodawca musi co do zasady sam ustalić rodzaj, zakres i terminy kontroli (§ 3 ust. 6 BetrSichV). Tylko dla niektórych urządzeń rozporządzenie podaje terminy maksymalne, których nie wolno przekroczyć.

27. Prüfprotokoll: Polski odpowiednik: protokół kontroli; Definicja: Zapis rodzaju, zakresu i wyniku kontroli z nazwiskiem i podpisem osoby kontrolującej (§ 14 ust. 7 BetrSichV).; Źródło: § 14 ust. 7 BetrSichV; termin opisowy: IATE; Uwaga: Pracodawca musi zapewnić, by wynik kontroli został zapisany i był przechowywany co najmniej do następnej kontroli (§ 14 ust. 7 BetrSichV). Dla überwachungsbedürftige Anlagen (instalacje podlegające szczególnemu nadzorowi) ust. 7 nie obowiązuje, o ile odpowiednie zapisy przewiduje § 17 BetrSichV (§ 14 ust. 8 zd. 2 BetrSichV).

28. Prüffrist: Polski odpowiednik: termin kontroli (okres między kontrolami); Definicja: Ustalony przez pracodawcę odstęp między kolejnymi kontrolami sprzętu.; Źródło: § 3 ust. 6 BetrSichV; § 5 ust. 1 DGUV Vorschrift 3; termin opisowy: IATE; Uwaga: DGUV Vorschrift 3 („Elektrische Anlagen und Betriebsmittel”) nie podaje stałego terminu kontroli. Wartości w tabelach Durchführungsanweisungen (wskazówek wykonawczych) do § 5 to wartości orientacyjne (Richtwerte), a nie terminy ustawowe.

29. befähigte Person (zur Prüfung befähigte Person): Polski odpowiednik: osoba właściwa do przeprowadzania kontroli sprzętu roboczego (befähigte Person); Definicja: Osoba przeprowadzająca kontrolę sprzętu roboczego; zapis wyniku kontroli musi zawierać jej nazwisko i podpis (§ 14 ust. 7 BetrSichV).; Źródło: § 14 ust. 7 BetrSichV; termin: dyrektywa 2009/104/WE, art. 5 ust. 1–2; IATE; dyrektywa 89/655/EWG, art. 2 lit. a; Uwaga: Nie tłumaczyć jako „osoba kompetentna” – w dyrektywie 2001/45/WE to odpowiednik innego pojęcia (sachkundige Person). Nie używać też określenia „osoba uprawniona” – nie należy stosować tu pojęć polskiego prawa. Nie mylić z fachkundige Person, pod której nadzorem według BetrSichV (załącznik 1 pkt 3.2.6) montuje się, demontuje i przebudowuje rusztowania.

30. Wartung / Instandhaltung: Polski odpowiednik: konserwacja / obsługa; Definicja: Czynności utrzymujące sprzęt w stanie zapewniającym bezpieczeństwo.; Źródło: Dyrektywa 89/655/EWG, art. 2 lit. b

31. Wartungsplan: Polski odpowiednik: plan konserwacji; Definicja: Harmonogram czynności konserwacyjnych i kontroli dla sprzętu i instalacji.; Źródło: Termin opisowy: dyrektywa 89/655/EWG

Miejsce pracy, wypadki, pierwsza pomoc, znaki

32. Arbeitsstätte: Polski odpowiednik: miejsce pracy; Definicja: Pomieszczenia i teren zakładu przeznaczone na stanowiska pracy, do których pracownik ma dostęp.; Źródło: Dyrektywa 89/654/EWG, art. 3–5

33. Arbeitsplatz: Polski odpowiednik: stanowisko pracy; Definicja: Miejsce wykonywania określonych zadań przez pracownika.; Źródło: Dyrektywa 89/391/EWG, art. 12

34. Gefahrenbereich / Gefahrenzone: Polski odpowiednik: strefa niebezpieczna; Definicja: Strefa wewnątrz lub wokół sprzętu, w której pracownik jest narażony na zagrożenie.; Źródło: Dyrektywa 89/655/EWG, art. 2 lit. c; dyrektywa 92/57/EWG, załącznik IV, pkt 10

35. Arbeitsunfall: Polski odpowiednik: wypadek przy pracy; Definicja: Według informacji BG BAU: wypadek, któremu osoba ubezpieczona w niemieckim ustawowym ubezpieczeniu wypadkowym ulega w wyniku ubezpieczonej działalności zawodowej i który powoduje uszczerbek na zdrowiu lub prowadzi do śmierci; obejmuje to także wypadek w bezpośredniej drodze do pracy i z powrotem.; Źródło: BG BAU, „Kiedy zdarzył się poważny wypadek!”, s. 2 i 10; dyrektywa 89/391/EWG, art. 9 ust. 1 lit. c; IATE (nazwa); Uwaga: Chodzi o Arbeitsunfall w rozumieniu niemieckiego ustawowego ubezpieczenia wypadkowego – nie należy stosować tu pojęć polskiego prawa. Definicja powtarza informację BG BAU. W niemieckim ustawowym ubezpieczeniu wypadkowym ubezpieczycielem jest Berufsgenossenschaft lub Unfallkasse – nie ZUS ani KRUS.

36. Berufskrankheit: Polski odpowiednik: choroba zawodowa; Definicja: Choroba spowodowana narażeniem zawodowym, uznana zgodnie z przepisami niemieckimi.; Źródło: Dyrektywa 89/391/EWG, motywy; IATE; DGUV, „Ustawowe ubezpieczenie wypadkowe w Niemczech – Zadania i świadczenia” (DE/PL)

37. Erste Hilfe: Polski odpowiednik: pierwsza pomoc; Definicja: Pomoc udzielana poszkodowanemu do czasu przybycia służb ratunkowych.; Źródło: Dyrektywa 89/391/EWG, art. 8; dyrektywa 92/57/EWG, załącznik IV, pkt 13

38. Ersthelfer: Polski odpowiednik: osoba przeszkolona do udzielania pierwszej pomocy; Definicja: Pracownik wyznaczony i przeszkolony do udzielania pierwszej pomocy w zakładzie.; Źródło: Termin opisowy: dyrektywa 89/391/EWG, art. 8; w Niemczech: DGUV Vorschrift 1, § 26 ust. 1 i 3; Uwaga: Liczba Ersthelfer zależy od liczby obecnych (anwesende) ubezpieczonych, a nie od liczby wszystkich zatrudnionych (DGUV Vorschrift 1 § 26 ust. 1). Szkolenie przypominające odbywa się z reguły co dwa lata (§ 26 ust. 3).

39. Verbandbuch: Polski odpowiednik: dokumentacja udzielonej pierwszej pomocy (Verbandbuch); Definicja: Dokumentacja udzielonej pierwszej pomocy: przedsiębiorca musi zapewnić, by każde udzielenie pierwszej pomocy zostało udokumentowane, a dokumentacja była dostępna przez pięć lat; dokumenty należy traktować poufnie (§ 24 ust. 6 DGUV Vorschrift 1).; Źródło: DGUV Vorschrift 1, § 24 ust. 6; termin opisowy: dyrektywa 89/391/EWG, art. 8 i art. 9 ust. 2; Uwaga: Słowo „Verbandbuch” nie występuje w przepisie, który nie określa też formy dokumentacji (zeszyt, bloczek, pojedyncza karta, plik). Pięć lat to minimalny okres dostępności dokumentacji, a nie termin jej usunięcia. Wpis nie zastępuje Unfallanzeige (hasło 59) – i odwrotnie.

40. Brandbekämpfung: Polski odpowiednik: zwalczanie pożarów; Definicja: Środki i osoby wyznaczone do gaszenia pożaru w zakładzie.; Źródło: Dyrektywa 89/391/EWG, art. 8

41. Evakuierung: Polski odpowiednik: ewakuacja; Definicja: Opuszczenie zagrożonego miejsca przez pracowników.; Źródło: Dyrektywa 89/391/EWG, art. 8

42. Fluchtwege und Notausgänge: Polski odpowiednik: drogi i wyjścia ewakuacyjne; Definicja: Drogi i wyjścia prowadzące w razie niebezpieczeństwa do bezpiecznego miejsca.; Źródło: Dyrektywa 92/57/EWG, załącznik IV, pkt 3

43. Sicherheitskennzeichnung: Polski odpowiednik: znaki bezpieczeństwa (i/lub zdrowia); Definicja: Znaki, kolory, sygnały przekazujące informacje o bezpieczeństwie w miejscu pracy.; Źródło: Dyrektywa 92/58/EWG, tytuł i art. 2

44. Verbotszeichen: Polski odpowiednik: znak zakazu; Definicja: Znak zakazujący zachowań mogących spowodować niebezpieczeństwo.; Źródło: Dyrektywa 92/58/EWG, art. 2 lit. b

45. Warnzeichen: Polski odpowiednik: znak ostrzegawczy; Definicja: Znak ostrzegający przed zagrożeniem lub niebezpieczeństwem.; Źródło: Dyrektywa 92/58/EWG, art. 2 lit. c

46. Gebotszeichen: Polski odpowiednik: znak nakazu; Definicja: Znak określający wymagane zachowanie.; Źródło: Dyrektywa 92/58/EWG, art. 2 lit. d

47. Rettungszeichen / Erste-Hilfe-Zeichen: Polski odpowiednik: znak ewakuacyjny lub pierwszej pomocy; Definicja: Znak informujący o wyjściach ewakuacyjnych lub urządzeniach ratowniczych.; Źródło: Dyrektywa 92/58/EWG, art. 2 lit. e

48. Lärm: Polski odpowiednik: hałas; Definicja: Czynnik fizyczny, z którego narażeniem wiąże się ryzyko dla zdrowia i bezpieczeństwa pracowników, w szczególności ryzyko uszkodzenia słuchu (dyrektywa 2003/10/WE).; Źródło: Dyrektywa 2003/10/WE, tytuł i art. 1 ust. 1; Uwaga: Słownik nie podaje wartości progowych ani obowiązków ochronnych. Konkretne wartości dla Niemiec należy brać ze źródeł niemieckich – nie z dyrektywy ani ze źródeł polskich.

49. Heben und Tragen (manuelle Handhabung von Lasten): Polski odpowiednik: ręczne przemieszczanie ciężarów; Definicja: Podnoszenie, przenoszenie, pchanie lub ciągnięcie ciężaru siłą mięśni, z ryzykiem urazu kręgosłupa.; Źródło: Dyrektywa 90/269/EWG, tytuł i art. 2

Profilaktyka lekarska i osoby wspierające

50. Arbeitsmedizinische Vorsorge: Polski odpowiednik: profilaktyka lekarska według niemieckiego rozporządzenia ArbMedVV (arbeitsmedizinische Vorsorge); Definicja: Profilaktyka lekarska związana z zagrożeniami na stanowisku pracy; zależnie od rodzaju czynności pracodawca musi ją zlecić (Pflichtvorsorge – przy określonych czynnościach stwarzających szczególne zagrożenie), zaproponować (Angebotsvorsorge – przy określonych czynnościach stwarzających zagrożenie) albo umożliwić na życzenie pracownika (Wunschvorsorge – przy czynnościach, przy których nie można wykluczyć szkody dla zdrowia); pracodawca otrzymuje zaświadczenie o tym, że, kiedy i z jakiego powodu się odbyła oraz kiedy z punktu widzenia lekarza wskazana jest kolejna – bez wyników i diagnoz (§ 2 ust. 2–4, § 6 ust. 3 pkt 3 ArbMedVV).; Źródło: § 2 ust. 2–4 i § 6 ust. 3 pkt 3 ArbMedVV; termin opisowy: dyrektywa 89/391/EWG, art. 14; dyrektywa 98/24/WE, art. 10 ust. 4; Uwaga: Chodzi o arbeitsmedizinische Vorsorge według niemieckiego rozporządzenia ArbMedVV – nie należy stosować tu pojęć polskiego prawa, np. „badania profilaktyczne”, „badania wstępne” lub „badania okresowe”. Rodzaj profilaktyki (Pflicht-, Angebots- lub Wunschvorsorge) zależy od rodzaju czynności – pracodawca nie wybiera go dowolnie. Zaświadczenie dla pracodawcy nie zawiera wyników badań ani diagnoz.

51. Betriebsarzt: Polski odpowiednik: lekarz zakładowy; Definicja: Lekarz wspierający pracodawcę w Niemczech w zakresie ochrony zdrowia w pracy.; Źródło: Termin opisowy: dyrektywa 89/391/EWG, art. 7; Uwaga: Chodzi o Betriebsarzt w Niemczech – nie należy stosować tu pojęć polskiego prawa, np. „lekarz medycyny pracy”.

52. Fachkraft für Arbeitssicherheit (Sifa): Polski odpowiednik: specjalista ds. bezpieczeństwa pracy (osoba wyznaczona do zadań ochrony i zapobiegania); Definicja: Osoba z kwalifikacjami wspierająca pracodawcę w Niemczech w sprawach bezpieczeństwa pracy.; Źródło: Dyrektywa 89/391/EWG, art. 7 ust. 1; Uwaga: Chodzi o Fachkraft für Arbeitssicherheit w Niemczech – nie należy stosować tu pojęć polskiego prawa, np. „służba BHP”. Nie mylić z Sicherheitsbeauftragter (hasło 53).

53. Sicherheitsbeauftragter: Polski odpowiednik: pracownik wspierający przedsiębiorcę w sprawach bezpieczeństwa pracy (Sicherheitsbeauftragter); Definicja: Osoba, którą przedsiębiorca w Niemczech musi wyznaczyć w firmach zatrudniających regularnie co najmniej 50 osób; przy regularnie ponad 20 i mniej niż 50 osobach – gdy ocena warunków pracy według § 5 ArbSchG wykaże szczególne zagrożenie dla życia i zdrowia; ubezpieczyciel wypadkowy może nakazać wyznaczenie przy szczególnym zagrożeniu (§ 22 ust. 1 SGB VII); nie jest specjalistą ds. bezpieczeństwa pracy (Fachkraft für Arbeitssicherheit, hasło 52).; Źródło: § 22 ust. 1 SGB VII; termin opisowy: dyrektywa 89/391/EWG, art. 3 lit. a; DGUV, „Ustawowe ubezpieczenie wypadkowe w Niemczech – Zadania i świadczenia” (DE/PL); Uwaga: Chodzi o Sicherheitsbeauftragter według § 22 SGB VII – nie należy stosować tu pojęć polskiego prawa, np. „społeczny inspektor pracy”. Nie tłumaczyć jako „przedstawiciel pracowników” ani „pracownik wyznaczony” – w dyrektywie 89/391/EWG te słowa oznaczają inne funkcje. Próg 50 osób obowiązuje od 29.05.2026; wcześniej regułą był próg ponad 20 osób.

Ubezpieczenie wypadkowe i zgłoszenia

54. Berufsgenossenschaft (BG): Polski odpowiednik: Berufsgenossenschaft (niemiecki ustawowy ubezpieczyciel wypadkowy dla danej branży); Definicja: Branżowy ubezpieczyciel w niemieckim ustawowym ubezpieczeniu wypadkowym (np. BG BAU dla branży budowlanej).; Źródło: DGUV, „Ustawowe ubezpieczenie wypadkowe w Niemczech – Zadania i świadczenia” (DE/PL); BG BAU, „Kiedy zdarzył się poważny wypadek!”; Uwaga: Nazwa niemiecka pozostaje bez tłumaczenia. Berufsgenossenschaft to nie ZUS ani KRUS.

55. Unfallkasse: Polski odpowiednik: Kasa Wypadkowa; Definicja: Ubezpieczyciel wypadkowy dla podmiotów publicznych.; Źródło: DGUV, „Ustawowe ubezpieczenie wypadkowe w Niemczech – Zadania i świadczenia” (DE/PL)

56. Gesetzliche Unfallversicherung: Polski odpowiednik: ustawowe ubezpieczenie wypadkowe; Definicja: Odrębna część niemieckiego systemu ubezpieczeń społecznych; według informacji DGUV dla ustawowo ubezpieczonych jest bezpłatna, a koszty pokrywa pracodawca.; Źródło: DGUV, „Ustawowe ubezpieczenie wypadkowe w Niemczech – Zadania i świadczenia” (DE/PL), rozdział „Krąg osób ubezpieczonych”; BG BAU; Uwaga: Według informacji DGUV przedsiębiorcy ubezpieczeni dobrowolnie płacą składki sami – ubezpieczenie nie jest więc finansowane wyłącznie przez pracodawców.

57. Versicherte: Polski odpowiednik: ubezpieczeni; Definicja: Osoby objęte ustawowym lub dobrowolnym ubezpieczeniem wypadkowym.; Źródło: DGUV, „Ustawowe ubezpieczenie wypadkowe w Niemczech – Zadania i świadczenia” (DE/PL)

58. DGUV / DGUV Vorschrift: Polski odpowiednik: DGUV (Deutsche Gesetzliche Unfallversicherung e.V.) / przepis DGUV o zapobieganiu wypadkom; Definicja: Przepis zapobiegania wypadkom wydany przez niemieckich ustawowych ubezpieczycieli wypadkowych, wiążący przede wszystkim przedsiębiorców (Unternehmer) będących ich członkami, a także ubezpieczonych, np. DGUV Vorschrift 1; nie jest ustawą państwową; w przypadku DGUV Vorschrift 1 i 2 wzór opracowuje DGUV, a wiążąca jest wersja wprowadzona w życie przez właściwego ubezpieczyciela.; Źródło: DGUV Vorschrift 1, § 4 i § 13; DGUV; Uwaga: Przepisu DGUV nie należy nazywać „ustawą”. Obowiązki z DGUV Vorschrift 1 i z ustawy ArbSchG to dwie odrębne podstawy prawne. Nie ma jednej daty wejścia w życie dla wszystkich firm – decyduje wersja wprowadzona przez właściwego ubezpieczyciela; np. BG BAU wprowadza nową wersję DGUV Vorschrift 2 z dniem 01.01.2027.

59. Unfallanzeige: Polski odpowiednik: zgłoszenie wypadku przy pracy (Unfallanzeige); Definicja: Zgłoszenie wypadku ubezpieczonego przez przedsiębiorcę do ubezpieczyciela wypadkowego, obowiązkowe, gdy ubezpieczony zginął lub został ranny tak, że jest niezdolny do pracy przez więcej niż trzy dni; przedsiębiorca musi dokonać zgłoszenia w ciągu trzech dni od uzyskania wiadomości o wypadku (§ 193 ust. 1 zd. 1 i ust. 4 SGB VII).; Źródło: § 193 ust. 1 zd. 1, ust. 4 i ust. 5 SGB VII; termin opisowy: dyrektywa 2000/54/WE, art. 13; dyrektywa 89/391/EWG, art. 9 ust. 1 lit. d; BG BAU; Uwaga: Termin trzech dni liczy się od chwili, gdy przedsiębiorca dowiedział się o wypadku – nie od dnia wypadku. Zgłoszenie trafia do ubezpieczyciela wypadkowego (Berufsgenossenschaft lub Unfallkasse) – nie do ZUS ani PIP. Jeśli w firmie istnieje Betriebsrat lub Personalrat, musi on współpodpisać zgłoszenie; przy zgłoszeniu elektronicznym trzeba podać, który członek rady zapoznał się z nim przed wysłaniem (§ 193 ust. 5 SGB VII). Unfallanzeige to nie dokumentacja udzielonej pierwszej pomocy (hasło 39) – i odwrotnie.

60. Gewerbeanmeldung: Polski odpowiednik: zgłoszenie działalności (Gewerbe) w niemieckim urzędzie (Gewerbeamt); Definicja: Zgłoszenie rozpoczęcia działalności w niemieckim urzędzie właściwym ds. działalności (Gewerbeamt).; Źródło: Termin opisowy (bez odpowiednika w prawie UE); słowa składowe: dyrektywa 2000/54/WE, art. 13 („zgłoszenie”); dyrektywa 92/57/EWG, art. 2 lit. d („działalność”); Uwaga: Chodzi o Gewerbeanmeldung w Niemczech – nie należy stosować tu pojęć polskiego prawa, np. „wpis do CEIDG”. Słownik wyjaśnia to pojęcie tylko w związku z obowiązkami BHP w Niemczech – nie jest to porada podatkowa ani dotycząca zakładania firmy.

Budowa i praca na wysokości

61. Bautagebuch: Polski odpowiednik: dokumentacja przebiegu budowy (Bautagebuch); Definicja: Bieżąca dokumentacja przebiegu budowy; w Niemczech wykonawca nie ma ogólnego ustawowego obowiązku jej prowadzenia – obowiązek może wynikać z umowy; w HOAI to podstawowa usługa nadzoru (architekt/inżynier), nie wykonawcy.; Źródło: HOAI, załącznik 10.1, faza 8 („Objektüberwachung”); termin opisowy: dyrektywa 92/57/EWG, art. 2 lit. a; dyrektywa 89/391/EWG, art. 9 ust. 2; Uwaga: Chodzi o Bautagebuch w Niemczech – nie należy stosować tu pojęć polskiego prawa, np. „dziennik budowy”.

62. Baustelle: Polski odpowiednik: budowa (plac budowy); Definicja: Każde miejsce, na którym wykonywane są roboty budowlane lub inżynieryjne.; Źródło: Dyrektywa 92/57/EWG, art. 2 lit. a

63. Bauherr: Polski odpowiednik: inwestor; Definicja: Osoba, dla której realizowana jest inwestycja budowlana.; Źródło: Dyrektywa 92/57/EWG, art. 2 lit. b; Uwaga: „Inwestor” oznacza tu Bauherr w rozumieniu dyrektywy 92/57/EWG – nie należy stosować tu pojęć polskiego prawa. Nie mylić z „inwestorem zastępczym” – w polskiej wersji dyrektywy 92/57/EWG tak nazywa się przedstawiciel inwestora (w wersji niemieckiej „Bauleiter”, zob. hasło 64).

64. Bauleiter (im Handwerksbetrieb): Polski odpowiednik: osoba odpowiedzialna za prace wykonawcy na budowie (Bauleiter); Definicja: Osoba, która w imieniu firmy wykonawczej kieruje jej pracami na budowie.; Źródło: Termin opisowy: IATE („Bauunternehmer” – „wykonawca”); dyrektywa 92/57/EWG, art. 2 lit. a i c; Uwaga: Chodzi o Bauleiter w firmie wykonawczej – nie należy stosować tu pojęć polskiego prawa, np. „kierownik budowy” lub „kierownik robót”. W dyrektywie 92/57/EWG słowo „Bauleiter” ma inne znaczenie: przedstawiciel inwestora (w polskiej wersji dyrektywy „inwestor zastępczy”). Słownik nie omawia funkcji Bauleiter według przepisów budowlanych krajów związkowych (Landesbauordnung).

65. Sicherheits- und Gesundheitsschutzkoordinator (SiGeKo): Polski odpowiednik: koordynator ds. bezpieczeństwa i ochrony zdrowia; Definicja: Osoba, którą podmiot odpowiedzialny według § 4 BaustellV musi wyznaczyć na budowie, na której pracują pracownicy więcej niż jednego pracodawcy (§ 3 ust. 1 BaustellV).; Źródło: § 3 ust. 1 BaustellV; termin: dyrektywa 92/57/EWG, art. 2 lit. e i f, art. 3 ust. 1; Uwaga: § 3 BaustellV nie zawiera progu liczbowego: wystarczy, że na budowie pracują pracownicy więcej niż jednego pracodawcy.

66. Sicherheits- und Gesundheitsschutzplan (SiGe-Plan): Polski odpowiednik: plan bezpieczeństwa i ochrony zdrowia (SiGe-Plan); Definicja: Plan, który według § 2 ust. 3 BaustellV musi zostać sporządzony – przy spełnieniu pozostałych warunków tego przepisu – gdy wymagane jest wstępne zawiadomienie (progi § 2 ust. 2 BaustellV) lub wykonywane są prace szczególnie niebezpieczne (załącznik II).; Źródło: § 2 ust. 3 BaustellV; termin: dyrektywa 92/57/EWG, art. 3 ust. 2 i art. 5 lit. b; Uwaga: Chodzi o SiGe-Plan według niemieckiego rozporządzenia BaustellV – nie należy stosować tu pojęć polskiego prawa, np. „plan BIOZ”. Progi liczbowe są w § 2, a nie w § 3 BaustellV.

67. Vorankündigung: Polski odpowiednik: wstępne zawiadomienie; Definicja: Zawiadomienie, które podmiot odpowiedzialny według § 4 BaustellV musi przekazać właściwemu urzędowi najpóźniej 2 tygodnie przed urządzeniem budowy, gdy prace mają trwać ponad 30 dni roboczych i ma na niej jednocześnie pracować ponad 20 pracowników albo gdy zakres prac ma przekroczyć 500 osobodni (§ 2 ust. 2 BaustellV).; Źródło: § 2 ust. 2 BaustellV; termin: dyrektywa 92/57/EWG, art. 3 ust. 3; Uwaga: W pierwszym wariancie oba warunki muszą wystąpić łącznie: ponad 30 dni roboczych i ponad 20 pracowników pracujących jednocześnie.

68. Unterlage für spätere Arbeiten: Polski odpowiednik: dokument z informacjami o bezpieczeństwie i ochronie zdrowia na potrzeby późniejszych prac (Unterlage für spätere Arbeiten); Definicja: Dokument zawierający informacje dotyczące bezpieczeństwa i ochrony zdrowia, które należy wziąć pod uwagę przy późniejszych pracach na obiekcie.; Źródło: Dyrektywa 92/57/EWG, art. 5 lit. c; Uwaga: Chodzi o Unterlage für spätere Arbeiten w rozumieniu dyrektywy 92/57/EWG – nie należy stosować tu pojęć polskiego prawa, np. „informacja dotycząca bezpieczeństwa i ochrony zdrowia”.

69. Gerüst: Polski odpowiednik: rusztowanie; Definicja: Tymczasowa konstrukcja umożliwiająca pracę na wysokości.; Źródło: Dyrektywa 92/57/EWG, załącznik IV, pkt 6; dyrektywa 2001/45/WE; w Niemczech: § 14 ust. 1 BetrSichV, TRBS 2121 część 1; Uwaga: W Niemczech kontrolę rusztowania po montażu, przeprowadzaną przez befähigte Person, reguluje § 14 ust. 1 BetrSichV; oznakowanie rusztowania jest częścią tej kontroli (TRBS 2121 część 1, pkt 4.2.9). Przed pierwszym użyciem użytkownik rusztowania musi zlecić jego oględziny wykwalifikowanej osobie (qualifizierte Person) – TRBS 2121 część 1, pkt 4.3.3. Samo oznakowanie nie zastępuje tych oględzin.

70. Leiter: Polski odpowiednik: drabina; Definicja: Środek dostępu, który dyrektywa 2001/45/WE (załącznik, pkt 4.1.2) dopuszcza jako stanowisko pracy na wysokości tylko wtedy, gdy użycie innego, bezpieczniejszego sprzętu roboczego nie jest uzasadnione z powodu niskiego ryzyka oraz albo krótkiego czasu użycia, albo istniejących na miejscu właściwości, których pracodawca nie może zmienić; w Niemczech zob. BetrSichV, załącznik 1 pkt 3, i TRBS 2121 część 2.; Źródło: Dyrektywa 2001/45/WE, załącznik, pkt 4.1.2 i 4.2.2; dyrektywa 92/57/EWG, załącznik IV, część B, sekcja II, pkt 6; w Niemczech: BetrSichV, załącznik 1 pkt 3; TRBS 2121 część 2; Uwaga: Zasada dopuszczania drabiny jako stanowiska pracy na wysokości pochodzi z dyrektywy UE – nie jest to przepis niemiecki. W Niemczech BetrSichV (załącznik 1 pkt 3.1.1) obejmuje drabiny swoim zakresem; zob. też TRBS 2121 część 2 („Gefährdung von Beschäftigten bei der Verwendung von Leitern”).

71. Absturz: Polski odpowiednik: upadek z wysokości; Definicja: Upadek pracownika z wysokości lub do zagłębienia.; Źródło: Dyrektywa 92/57/EWG, załącznik IV, pkt 5

72. Absturzsicherung: Polski odpowiednik: zabezpieczenie przed upadkiem z wysokości (środki ochrony zbiorowej); Definicja: Środki zbiorowe, np. bariery i siatki; dyrektywa 2001/45/WE (załącznik, pkt 4.1.1) przewiduje pierwszeństwo środków ochrony zbiorowej przed środkami ochrony indywidualnej.; Źródło: Dyrektywa 2001/45/WE, motyw 10 i załącznik, pkt 4.1.1; dyrektywa 92/57/EWG, załącznik IV

73. Seitenschutz / Schutzgeländer: Polski odpowiednik: bariera ochronna (balustrada); Definicja: Zabezpieczenie krawędzi stanowiska na wysokości.; Źródło: Dyrektywa 92/57/EWG, załącznik IV

74. Arbeiten in der Höhe: Polski odpowiednik: praca na wysokości; Definicja: Tymczasowa praca na wysokości wymagająca doboru bezpiecznego sprzętu.; Źródło: Dyrektywa 2001/45/WE, tytuł i załącznik, pkt 4.1.1

75. Hebezeuge: Polski odpowiednik: urządzenia do podnoszenia; Definicja: Urządzenia i akcesoria do podnoszenia ładunków z oznaczonym udźwigiem.; Źródło: Dyrektywa 92/57/EWG, załącznik IV, pkt 7

76. Aushub / Erdarbeiten · Abbrucharbeiten · Verkehrswege · Sanitärräume: Polski odpowiednik: wykopy (kopanie) / roboty ziemne · rozbiórki i wyburzenia · drogi komunikacyjne · urządzenia sanitarne; Definicja: Pojęcia z załączników I i IV dyrektywy budowlanej, stosowane w Bautagebuch i w SiGe-Plan.; Źródło: Dyrektywa 92/57/EWG, załącznik I, pkt 1, 2 i 10; załącznik IV, część A, pkt 10 i 14; część B, sekcja II, pkt 10; Uwaga: Pojęcie „plan BHP” nie występuje w niemieckich przepisach opisanych w tym słowniku. Na budowie chodzi o SiGe-Plan (hasło 66), wymagany w przypadkach opisanych w § 2 ust. 3 BaustellV – nie należy stosować tu pojęć polskiego prawa, np. „plan BIOZ”.

Czy Unterweisung w Niemczech musi być w języku zrozumiałym dla pracownika?

Tak – tam, gdzie mają zastosowanie te przepisy: dwa rozporządzenia, § 6 ust. 4 ArbStättV (miejsce pracy) i § 14 ust. 3 BioStoffV (czynniki biologiczne), wymagają, aby Unterweisung (szkolenie pracowników w zakresie bezpieczeństwa i zdrowia) odbywała się w formie i języku zrozumiałym dla pracowników. § 14 ust. 1 GefStoffV i § 12 ust. 2 BetrSichV wymagają tego samego dla Betriebsanweisung (pisemna instrukcja dla pracowników), a DGUV Vorschrift 1 (przepis DGUV o zapobieganiu wypadkom) w § 4 ust. 2 – przekazywania treści przepisów „w zrozumiały sposób”.

Te wymogi wynikają z wymienionych rozporządzeń i z DGUV Vorschrift 1 – nie opieramy ich na § 12 ArbSchG. Cytowane przepisy nie wymieniają konkretnego języka – mówią o formie i języku zrozumiałym dla pracowników. W polskojęzycznej ekipie warto więc w praktyce sprawdzać, czy pracownicy rzeczywiście rozumieją treść.

Szczegóły o tym, kiedy i jak przeprowadzać Unterweisung w Niemczech, opisujemy na stronie Unterweisung – szkolenie pracowników w Niemczech po polsku.

Przepisy z wymogiem zrozumiałej formy i języka (stan: 27.09.2026)
Przepis (DE)	Czego dotyczy	Co wymaga
§ 14 ust. 1 GefStoffV	Betriebsanweisung (pisemna instrukcja dla pracowników) – substancje niebezpieczne	pisemna Betriebsanweisung udostępniona pracownikom w formie i języku zrozumiałym dla nich
§ 12 ust. 2 BetrSichV	Betriebsanweisung – sprzęt roboczy	pisemna Betriebsanweisung w formie i języku zrozumiałym dla pracowników
§ 14 ust. 3 BioStoffV	Unterweisung (szkolenie pracowników w zakresie bezpieczeństwa i zdrowia) – czynniki biologiczne	przed rozpoczęciem pracy i co najmniej raz w roku, w formie i języku zrozumiałym dla pracowników
§ 6 ust. 4 ArbStättV	Unterweisung – miejsce pracy	przed rozpoczęciem pracy i co najmniej raz w roku, w formie i języku zrozumiałym dla pracowników
DGUV Vorschrift 1 (przepis DGUV o zapobieganiu wypadkom), § 4 ust. 2	przekazywanie treści przepisów	przedsiębiorca musi przekazać ubezpieczonym treści przepisów ważne dla ich obszaru pracy lub czynności „w zrozumiały sposób”

Jak powstał ten niemiecko-polski słownik BHP w Niemczech?

Polskie odpowiedniki pochodzą w pierwszej kolejności z urzędowych polskich wersji 12 dyrektyw UE o bezpieczeństwie i ochronie zdrowia w pracy, opublikowanych w EUR-Lex – w wielu przypadkach porównanych z wersją niemiecką. Należą do nich m.in. dyrektywa ramowa 89/391/EWG i dyrektywa budowlana 92/57/EWG. Dyrektywa 2009/104/WE jest wersją skodyfikowaną dyrektywy 89/655/EWG; obie służą tu wyłącznie jako źródło terminologii.

Drugim źródłem jest IATE – oficjalna baza terminologiczna instytucji UE. Trzecim są polskojęzyczne materiały niemieckich instytucji: broszura DGUV o ustawowym ubezpieczeniu wypadkowym w Niemczech (DE/PL) i broszura BG BAU o postępowaniu po poważnym wypadku. Treści prawne z tych broszur podajemy tylko z nazwą instytucji.

Treść prawna definicji pochodzi z niemieckich przepisów, np. ArbSchG, BetrSichV, GefStoffV, BaustellV, SGB VII i DGUV Vorschrift 1 (przepis DGUV o zapobieganiu wypadkom), albo – wyraźnie oznaczona – z dyrektyw UE lub z informacji BG BAU. Polskich przepisów nie opisujemy. Tam, gdzie polskie słowo mogłoby wprowadzić w błąd, wskazujemy tylko, że nie należy go tu stosować.

Słownik przygotowała Redakcja Meisterdok. Stan: 27.09.2026. Przepisy się zmieniają – przykładowo próg dla Sicherheitsbeauftragter (pracownik wspierający przedsiębiorcę w sprawach bezpieczeństwa pracy) w § 22 SGB VII zmienił się 29.05.2026.

Których polskich pojęć nie używać przy BHP w Niemczech?

Wiele polskich pojęć dotyczących bezpieczeństwa pracy brzmi znajomo, ale nie pasuje do przepisów obowiązujących w Niemczech. Obowiązki BHP firmy działającej w Niemczech wynikają z przepisów niemieckich, opisanych w tym słowniku. Nie omawiamy tu delegowania pracowników przez firmy z innych krajów – w takich przypadkach mogą obowiązywać dodatkowe zasady.

Tabela pokazuje pojęcia, których nie należy używać jako odpowiedników niemieckich terminów. Także hasła z polskim odpowiednikiem – np. Arbeitsunfall (wypadek przy pracy) czy Bauherr (inwestor) – rozumiemy wyłącznie w znaczeniu niemieckim lub w znaczeniu dyrektywy UE; szczegóły podajemy w uwagach do haseł.

Nie mylić: pojęcia, których nie należy stosować do obowiązków BHP w Niemczech
Nie używać jako odpowiednika	Dlaczego	Termin w Niemczech
„BHP” bez dopowiedzenia	może sugerować przepisy polskie – dlatego piszemy „BHP w Niemczech”	Arbeitsschutz (bezpieczeństwo i ochrona zdrowia w pracy – BHP w Niemczech)
PIP (Państwowa Inspekcja Pracy)	nie należy stosować tu pojęć polskiego prawa	für den Arbeitsschutz zuständige Behörde (urząd właściwy do spraw ochrony pracy)
szkolenie BHP wstępne / okresowe	nie należy stosować tu pojęć polskiego prawa	Unterweisung (szkolenie pracowników w zakresie bezpieczeństwa i zdrowia)
instruktaż stanowiskowy	nie należy stosować tu pojęć polskiego prawa	Unterweisung (szkolenie pracowników w zakresie bezpieczeństwa i zdrowia)
instrukcja stanowiskowa / instrukcja BHP	nie należy stosować tu pojęć polskiego prawa	Betriebsanweisung (pisemna instrukcja dla pracowników)
ocena ryzyka zawodowego	nie należy stosować tu pojęć polskiego prawa	Gefährdungsbeurteilung (ocena ryzyka)
dokumentacja oceny ryzyka zawodowego	nie należy stosować tu pojęć polskiego prawa	Dokumentation der Gefährdungsbeurteilung (dokumentacja oceny ryzyka) – § 6 ArbSchG
służba BHP	nie należy stosować tu pojęć polskiego prawa	Fachkraft für Arbeitssicherheit (specjalista ds. bezpieczeństwa pracy)
społeczny inspektor pracy	nie należy stosować tu pojęć polskiego prawa	Sicherheitsbeauftragter (pracownik wspierający przedsiębiorcę w sprawach bezpieczeństwa pracy)
przedstawiciel pracowników / pracownik wyznaczony	w dyrektywie 89/391/EWG oznaczają inne funkcje: reprezentanta pracowników oraz osobę do zadań ochrony i zapobiegania lub do pierwszej pomocy	Sicherheitsbeauftragter (pracownik wspierający przedsiębiorcę w sprawach bezpieczeństwa pracy)
lekarz medycyny pracy	nie należy stosować tu pojęć polskiego prawa	Betriebsarzt (lekarz zakładowy)
badania wstępne, okresowe, profilaktyczne; profilaktyczna opieka zdrowotna; profilaktyczna ochrona zdrowia	nie należy stosować tu pojęć polskiego prawa	Arbeitsmedizinische Vorsorge (profilaktyka lekarska według niemieckiego rozporządzenia ArbMedVV)
plan BIOZ; „plan bezpieczeństwa i ochrony zdrowia” bez dopisku „(SiGe-Plan)”	Chodzi o SiGe-Plan według niemieckiego rozporządzenia BaustellV – nie należy stosować tu pojęć polskiego prawa, np. „plan BIOZ”.	Sicherheits- und Gesundheitsschutzplan – SiGe-Plan (plan bezpieczeństwa i ochrony zdrowia)
„plan BHP”	nie występuje w niemieckich przepisach opisanych w tym słowniku	na budowie: SiGe-Plan (hasło 66)
informacja dotycząca bezpieczeństwa i ochrony zdrowia	Chodzi o Unterlage für spätere Arbeiten w rozumieniu dyrektywy 92/57/EWG – nie należy stosować tu pojęć polskiego prawa.	Unterlage für spätere Arbeiten (dokument z informacjami o bezpieczeństwie i ochronie zdrowia na potrzeby późniejszych prac)
kierownik budowy / kierownik robót	nie należy stosować tu pojęć polskiego prawa	Bauleiter (osoba odpowiedzialna za prace wykonawcy na budowie)
dziennik budowy	Chodzi o Bautagebuch w Niemczech – nie należy stosować tu pojęć polskiego prawa. Wykonawca nie ma w Niemczech ogólnego ustawowego obowiązku prowadzenia Bautagebuch.	Bautagebuch (dokumentacja przebiegu budowy)
osoba kompetentna	w dyrektywie 2001/45/WE to odpowiednik innego pojęcia (sachkundige Person)	befähigte Person (osoba właściwa do przeprowadzania kontroli sprzętu roboczego)
osoba uprawniona	nie należy stosować tu pojęć polskiego prawa	befähigte Person (osoba właściwa do przeprowadzania kontroli sprzętu roboczego)
ZUS / KRUS jako ubezpieczyciel wypadkowy	nie należy stosować tu pojęć polskiego prawa	Berufsgenossenschaft (niemiecki ustawowy ubezpieczyciel wypadkowy dla danej branży) lub Unfallkasse (Kasa Wypadkowa)
CEIDG	nie należy stosować tu pojęć polskiego prawa	Gewerbeanmeldung – zgłoszenie działalności (Gewerbe) w niemieckim urzędzie (Gewerbeamt)

Czy są dwujęzyczne wzory dokumentów BHP w Niemczech?

Nie. Meisterdok nie oferuje dwujęzycznych (niemiecko-polskich) wzorów. Nasze wzory i dokumenty są po niemiecku.

Ten słownik pomaga zrozumieć niemieckie pojęcia w tych dokumentach. Przykład: Gefährdungsbeurteilung (ocena ryzyka) – wzór Gefährdungsbeurteilung (po niemiecku). Polskie wyjaśnienie tego tematu znajdą Państwo na stronie Gefährdungsbeurteilung po polsku.

Przegląd wszystkich polskich stron: BHP w Niemczech po polsku.

Najczęstsze pytania

Jak nazywa się szkolenie BHP w Niemczech po niemiecku?

Po niemiecku to Unterweisung (szkolenie pracowników w zakresie bezpieczeństwa i zdrowia). Samo bezpieczeństwo i ochrona zdrowia w pracy to Arbeitsschutz (BHP w Niemczech). Polskich kategorii, takich jak szkolenie wstępne czy okresowe, nie należy tu stosować – obowiązki BHP firmy działającej w Niemczech wynikają z przepisów niemieckich (nie omawiamy tu delegowania pracowników przez firmy z innych krajów).

Czy Unterweisung w Niemczech musi być po polsku?

Cytowane przepisy nie wymagają konkretnego języka, tylko formy i języka zrozumiałego dla pracowników. § 6 ust. 4 ArbStättV i § 14 ust. 3 BioStoffV wymagają tego dla Unterweisung (szkolenie pracowników w zakresie bezpieczeństwa i zdrowia), a § 14 ust. 1 GefStoffV i § 12 ust. 2 BetrSichV – dla Betriebsanweisung (pisemna instrukcja dla pracowników). Te wymogi wynikają z rozporządzeń – nie opieramy ich na § 12 ArbSchG.

Jak często trzeba powtarzać Unterweisung w Niemczech?

Unterweisung (szkolenie pracowników w zakresie bezpieczeństwa i zdrowia) musi być według § 12 ust. 1 ArbSchG w razie potrzeby regularnie powtarzana – ustawa nie podaje stałego terminu. DGUV Vorschrift 1 (przepis DGUV o zapobieganiu wypadkom) w § 4 ust. 1 wymaga powtarzania co najmniej raz w roku i dokumentacji. Co najmniej raz w roku przewidują też m.in. § 6 ust. 4 ArbStättV, § 12 ust. 1 BetrSichV, § 14 ust. 1–2 GefStoffV i § 14 ust. 3 BioStoffV.

Czy w Niemczech można używać pojęcia „instrukcja stanowiskowa”?

Nie jako odpowiednika. W Niemczech chodzi o Betriebsanweisung (pisemna instrukcja dla pracowników), którą przewidują m.in. § 14 ust. 1 GefStoffV i § 12 ust. 2 BetrSichV – nie należy stosować tu pojęć polskiego prawa, np. „instrukcja stanowiskowa”. Zalecenie redakcji: w dokumentach firmy pisać niemiecki termin, a polskie wyjaśnienie w nawiasie.

Czy Meisterdok ma dwujęzyczne wzory dokumentów?

Nie. Wzory Meisterdok są tylko po niemiecku. Ten słownik pomaga zrozumieć niemieckie pojęcia, które w nich występują.

Skąd pochodzą polskie odpowiedniki w słowniku?

Z urzędowych polskich wersji 12 dyrektyw UE w EUR-Lex (w wielu przypadkach porównanych z wersją niemiecką), z bazy terminologicznej IATE oraz z polskojęzycznych broszur DGUV i BG BAU. Treść prawna pochodzi z niemieckich przepisów, np. ArbSchG, BetrSichV i DGUV Vorschrift 1 (przepis DGUV o zapobieganiu wypadkom); zasady z dyrektyw UE i informacje BG BAU są oznaczone jako takie.